Święta |

Coraz to więcej Polaków, decyduje się na święta za granicą, ew. na nartach w polskich górach, czy zażywając „inhalacji” jodowy nad Bałtykiem. Porządki i rodzinny czas dla wielu, nie jest specjalną atrakcją, jaką z całą pewnością jest komfort oraz wypoczynek, dzięki którym omija się świąteczne obowiązki. Z całą pewnością kusi tu zagraniczna egzotyka, aczkolwiek niektórzy wybierają wyjazdy krajowe, z zachowaniem części obrzędów i tradycji. Na polskim rynku turystycznym, ofertę na święta, co roku przygotowują hotele te 5* jak i te o niższym standardzie, a nawet gospodarstwa agroturystyczne, które często oferują takie atrakcje jak tradycyjne obrzędy świąteczne danego regionu, np. góralskie. Wielu decyduję się na ucieczkę na zagraniczne stoki, ale główną destynacją są ciepłe kraje oferujące, ciepłą wodę, słońce i możliwość ucieczki od nużącej polskiej zimy. Na takie spędzenie świąt, najczęściej decydują się dobrze usytuowani i często zapracowani młodzi ludzie. Święta są dla nich idealnym momentem na urlop – na przełomie roku są mniej obciążeni obowiązkami.

Wraz z drugim dniem świąt Bożego Narodzenia rozpoczynał się okres tzw. „jasełek”, które są udramatyzowanymi, teatralnymi scenkami ukazującymi przyjście Jezusa Chrystusa na świat. Początkowo organizowane one były jedynie w kościołach, towarzyszyły im dekoracje z skalnymi grotami, roślinnością, a obok żłobka ustawiano postacie pastuszków, zwierząt, trzech królów no i oczywiście Maryi i Józefa. W XVI w. Jasełka zostały uatrakcyjnione, występującym przed nim bratem zakonnym w stroju pielgrzyma, który to opowiadał o Betlejem, Jeruzalem i Golgocie. XVII – XVIII wiek to czas rozkwitu jasełek, wkracza tu przepych i bogactwo, zaistniała nawet rywalizacja między zakonami i parafianami – o zyski, niestety kosztem unikalności świąt Bożego Narodzenia. jasełka to głównie przedstawienia dzieci w szkole w okresie przed i po świętach Bożego Narodzenia.

Święta Bożego Narodzenia, w tym samym stopniu nie byłyby „pełne” bez życzeń świątecznych, co bez kolęd. Z łacińskiego calendae oznacza pierwszy dzień miesiąca, z kolędą związany był zwyczaj składania sobie nawzajem darów i życzeń, więc na początku była to pieśń, noworoczna zawierająca życzenia pomyślności na nowy rok. Pełniła role pochwalną dla gospodarza i rodziny, także dziękczynną za otrzymane dary. Na Ukrainie i w innych krajach słowiańskich, kolędy znane były jako śpiewane przed domostwami gospodarzy z prośbą o datek, prawdopodobnie stąd wywodzi się zwyczaj kolędowania po domostwach po dzisiejsze czasy młodzieży, w strojach z scen narodzin dzieciątka Jezus. Kolęda skojarzona z Świętem Bożego Narodzenia najprawdopodobniej została w XIX w. Jedne z najbardziej znanych polskich kolęd to „Wśród nocnej ciszy”, „Przybieżeli do Betlejem”  i „Gdy się Chrystus rodzi”.

Laponia – kraina wiecznego mrozu, dzika niedostępna przyroda i ciężki klimat. Słońce nad Laponią nie zachodzi 2-3 miesiące – tak jest latem. Temperatury poniżej -30 stopni Celsjusza, a jednak jest coś co przyciąga tam ludzi i sprawia, iż jest to obiekt marzeń większości dzieci na ziemi. Odpowiedź brzmi: Santa Claus, St. Nikolaus, czyli stary poczciwy Święty Mikołaj! Dzieci co roku wysyłają przed Bożym Narodzeniem, miliony listów z życzeniami, a nawet w Wigilię, zostawiają mu ciasteczka, jako poczęstunek. Zdarzają się i takie, które troszkę nabroiły, więc zostały przez rodziców nastraszone rózgą czy brakiem prezentów – zazwyczaj jednak historia kończy się dobrze. Białobroda, ubrana w czerwony płaszcz oraz spodnie wraz z nieodłączną czapką z pomponem, no i oczywiście najważniejszym – workiem na prezenty, tak wygląda postać, która w wyobrażeniu wielu dawnych i nowych pokoleń przynosi prezenty w Wigilię Bożego Narodzenia.

Co to tak naprawdę jest, postęp czy degradacja życzeń świątecznych przez kulturę masową? Odpowiedź każdemu sama nasuwa się po zadaniu pytania: „co sobie myślisz gdy dostajesz takie życzenia?” Na pewno elektroniczna wersja życzeń, jest najzwyczajniej w świecie lepsza niż ich brak.  Większość plusów dotyczy wysyłającego. Są na pewno bardzo wygodne, a nawet kosztują znacznie mniej… zarówno, czasu jak i pieniędzy. Nie trzeba stać w osławionych kolejkach na poczcie, nie trzeba się martwić, że kartka nie dojdzie, co wcale nie jest takie dziwne – w przypadku naszej kochanej poczty polskiej. Nic nie trzeba wypisywać, ani kupować. Postęp we wszystkich dziedzinach życia jest nieunikniony dotyczy to za równo technologi, jak i życzeń świątecznych, i kartek świątecznych, i wszelkich tradycji, czy nam się to podoba czy nie.

Są to najprościej rzecz ujmując to, czego życzy się komuś z okazji jakiegoś święta wyrażone w krótkiej formułce. Jednak jakie w współczesnych czasach tak naprawdę mają znaczenie, czy są jednym z tych elementów tradycji, które przez kulturę masową zostały zbanalizowane?  Myślę, że po części niestety tak jest, głównie wśród młodzieży. „Natłok” świąt i innych podobnych okazji spowodował, że życzenia stały się czymś „codziennym”, zupełnie normalnym. Digitalizacja i komputeryzacja postępuje, a co za tym idzie, można by dramatycznie rzec: „jesteśmy o krok od kulturowej katastrofy”. Być może tacy jak ja tylko dramatyzują, być może tylko takie wrażenie odnosimy. Lecz jak wytłumaczyć coraz częstsze ograniczenie życzeń świątecznych,  do wysłania wiadomości SMS, MMS, krótkiego telefonu, e-mail’a czy co wg mnie najgorsze komunikatora internetowego.

Święta, skąd się tak naprawdę wzięły… Ich początki możemy dostrzec w prymitywnym lęku wynikającym z braku rozumienia natury, z respektem do niej. Instynkt samozachowawczy mieli już pierwsi ludzie na ziemi, jak to okazywali – to bardzo proste, ten najstarszy zarazem największy instynkt podpowiadał starożytnym, by to co trudno zrozumieć próbować obłaskawić. Co raz to większa ilość uroczystości ku czci, w zasadzie wszystkiego czego człowiek sie obawiał, wryły się twardo w kultury świata. Współcześnie są to szczególne dni,  zazwyczaj powtarzające się co rok. Z większością z nich wiążą się różne zwyczaje i uroczyste sposoby obchodzenia ich, niektóre też są czasem wolnym od pracy i/lub zajęć szkolnych. Święta dzielimy na religijne (np. Wielkanoc), narodowe, państwowe lub międzynarodowe (np. Dzień Walki z AIDS). Równie dobrze może mieć za zadanie upamiętnianie jakiegoś/jakiś wydarzeń.

To z łac. vigilia – czuwanie, według tradycji chrześcijańskiej przeddzień Bożego Narodzenia, kończący okres oczekiwania na ponowne narodziny dzieciątka Jezus, zwany adwentem. Korzenie tego zwyczaju, sięgają aż do Saturnaliów w starożytnym Rzymie, a według niektórych teorii, nawet do świętowania przesilenia zimowego w epoce kamiennej!  Wigilią zwykło się nazywać także uroczystą kolacje, która znana jest także pod innymi nazwami m.in. wilią, postnikiem, gwiazdką, bożym obiadem, Godami (po staropolsku), kutią ( zwłaszcza na wschodzie – od głównej potrawy). Według tradycji, uroczystość tą rozpoczyna pierwsza gwiazda na niebie, jest to nawiązanie do gwiazdy betlejemskiej, będącą symbolem narodzin Jezusa, przywiodła ona też trzech króli do Betlejem. Nawiązując do polskiej tradycji inicjuje ją czytanie fragmentu Biblii dotyczącego narodzenia Jezusa.